بتن سبک چیست؟ – فرمول، کاربرد و انواع – همه دانستنی ها

دسته‌بندی مطلب 2 دسته
بتن سبک چیست؟ – فرمول، کاربرد و انواع – همه دانستنی ها | تصویر شاخص
، بتنی است که چگالی کمتری نسبت به بتن‌های معمولی دارد. این بتن، با وجود وزن پایین، از مقاومت خوبی بهره می‌برد. این ویژگی به همراه چندین مزیت‌ دیگر، را به یک مصالح کاربردی برای ساخت سازه‌های باربر و غیرباربر تبدیل می‌کند. تولید ، روش‌های مختلفی دارد. برخی برای این کار، سنگدانه‌های دارای چگالی پایین و متخلخل را درون ترکیب بتن به کار می‌گیرند. برخی دیگر، از سنگدانه‌های بدون ذرات ریز استفاده می‌کنند. برخی نیز با اضافه کردن افزودنی‌های حباب‌ساز، درصد حفره‌های درون بتن را افزایش می‌دهند. در این مقاله، قصد داریم به معرفی انواع، اجزا (طرح اختلاط)، کاربردها، ویژگی‌ها، مزایا و معایب بتن سبک به همراه آموزش درست کردن این نوع بتن بپردازیم.

بتن چیست ؟

«بتن» (Concrete)، ترکیبی از آب، سیمان و سنگدانه است که به عنوان مصالح ساختمانی یا پرکننده در پروژه‌های عمرانی (ساختمان‌سازی، سدسازی، پل‌سازی، راه‌سازی و غیره) مورد استفاده قرار می‌گیرد. از مزایای اصلی بتن می‌توان به مقاومت فشاری مناسب، دوام بالا، مقاومت در برابر حرارت/تشعشعات، کارایی و وزن نسبتا پایین اشاره کرد.
یکی دیگر از ویژگی‌های جذاب بتن، امکان تغییر ترکیب آن برای دستیابی به خواص دلخواه است. تا کنون، فرمول‌های مختلفی برای تهیه انواع مختلف بتن ارائه شده‌اند. هر یک از این بتن‌ها، در سازه‌ها و شرایط خاص به کار گرفته می‌شوند.

چه هستند ؟

تقسیم‌بندی ، بر اساس معیارهای مختلفی نظیر مقاومت، چگالی، نحوه ساخت، ترکیبات، کاربری و غیره انجام می‌شود. تنوع ویژگی‌های ، باعث گسترش کاربری آن‌ها در سازه‌های مختلف شده است. تصویر زیر، برخی از انواع بتن را نمایش می‌دهد.
از پرکاربرد انواع بتن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. بتن معمولی
  2. بتن با مقاومت بالا
  3. بتن آرمه
  4. بتن سبک
  5. فوم بتن
  6. بتن سنگین
  7. بتن پیش‌ساخته
  8. بتن پیش‌تنیده
  9. بتن هوادار
  10. بتن شیشه‌ای
  11. بتن زودگیر
  12. بتن آسفالتی
  13. بتن آهکی
  14. بتن غلتکی
  15. بتن استامپی
  16. بتن قابل پمپاژ
  17. بتن مکیده
  18. شاتکریت
  19. بتن آماده
  20. بتن خود متراکم
  21. بتن الیافی
  22. بتن با مقاومت بالا
  23. بتن پلیمری
  24. واش بتن
  25. بتن تزئینی
  26. بتن هوشمند
در ادامه، به معرفی یکی از محبوب‌ترین انواع بتن که در عین سبکی، مقاومت خوبی دارد می‌پردازیم.

بتن سبک چیست؟

«بتن سبک» (Lightweight Concrete)، بتنی است که چگالی پایین‌تری نسبت به بتن معمولی دارد. در ترکیب بتن سبک، معمولا از سنگدانه‌های درشت با چگالی پایین استفاده می‌شود. در برخی از مواقع، تمام یا بخشی از سنگدانه‌های ریز این نوع بتن نیز دارای چگالی پایین هستند. با وجود چگالی پایین، مقاومت بتن سبک سازه‌ای تفاوت چندانی با بتن‌های معمولی ندارد. به همین دلیل، این بتن می‌تواند برای کاربری‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای مورد استفاده قرار گیرد.

کاربردهای بتن سبک چه هستند ؟

بتن سبک، چگالی و مقاومت پایینی دارد. با این وجود، مقاومت نسبی آن در مقایسه با بتن‌های دیگر، بالا محسوب می‌شود. همین موضوع، کاربردهای این نوع بتن را افزایش می‌دهد.


کاربردهای بتن سبک عبارت هستند از:

شمشه‌کاری و افزایش ضخامت المان‌های سازه‌ای نظیر سقف و کف
پوشش فولاد سازه‌ای برای محافظت آن در برابر آتش و خوردگی یا پوشش المان‌ها برای مقاصد معماری
عایق حرارتی بام، عایق لوله‌های انتقال آب
اجرای دیوارهای جداکننده و دیوارهای پانلی در سازه‌های قابی
ترمیم آجرها، مخصوصا در پروژه‌های مسکونی
عایق همه‌منظوره دیوارها
پوشش سطحی و نمای دیوارهای خارجی خانه‌های کوچک
امکان ساخت به صورت بتن آرمه برای کاربری‌‌های سازه‌ای

مزایا و معایب بتن های سبک چه هستند ؟

از مزایای بتن‌های سبک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
کاهش بار مرده ساختمان
جابجایی راحت و کاهش هزینه باربری
بهبود کارایی
کاهش هدایت حرارتی (افزایش عایق حرارتی)
حفظ دمای مناسب در فضاهای دارای تهویه و کاهش مصرف انرژی
استحکام و دوام نسبی بالا
مقاومت بالا در برابر چرخه ذوب و یخ نسبت به بتن معمولی
کاهش اثرات مخرب زیست‌محیطی با به‌کارگیری ضایعات صنعتی نظیر خاکستر بادی، کلینکر،‌سرباره و غیره

برخی از محدودیت‌های بتن‌های سبک نیز عبارت هستند از:

تخلخل بالا و مقاومت پایین
حساسیت بالای ترکیب بتن به میزان آب
دشوار بودن پرداخت بتن به دلیل وجود تخلخل و سنگدانه‌های نوک‌تیز
امکان جدایش سنگدانه‌ها از دوغاب سیمانی در شرایط خاص
طولانی بودن فرآیند اختلاط بتن به دلیل نیاز به نظارت بیشتر برای اطمینان از مناسب بودن ترکیب

تاریخچه بتن سبک به چه زمانی باز می گردد ؟

وزن مصالح مورد استفاده برای ساخت سازه‌ها، باعث ایجاد بار مرده می‌شود. بارهای مرده، یکی از مهم‌ترین پارامترهای موثر بر طراحی ایمن سازه هستند. از این‌رو، یکی از چالش‌های مهندسان، طراحی سازه‌های سبک با مقاومت کافی است. طی قرن ۲۰ میلادی (قرن ۱۴ شمسی)، مطالعات زیادی بر روی کاهش وزن سازه‌ها بدون تغییر خواص مقاومتی آن‌ها صوت گرفت. در دهه ۱۹۲۰ تا دهه ۱۹۳۰ میلادی (دهه ۱۳۰۰ تا دهه ۱۳۱۰ شمسی)، این مطالعات منجر به تولید چندین نوع بتن سبک شد. یکی از این بتن‌ها، بتن سبک دوریسول، اختراع کشورهای هلند و بلژیک بود که در اواخر دهه ۱۹۳۰ میلادی، به طور گسترده در کشور سوئد و دیگر کشورهای اروپایی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

در اوایل دهه ۱۹۲۰ میلادی، معمار و مخترع سوئدی به نام «جان اکسل اریکسن» (Johan Axel Eriksson)، چندین نمونه از بتن‌های سبک گازی را مورد آزمایش قرار داد. او برای تسریع فرآیند عمل‌آوری، از دستگاه اتوکلاو استفاده می‌کرد. طی انجام این آزمایشات، اریکسن به طور اتفاقی متوجه شد که عمل‌آوری بتن با اتوکلاو، باعث بهبود خواص مقاومتی می‌شود. به همین خاطر، در سال ۱۹۲۴ میلادی (۱۳۰۳ شمسی)، حق اختراع اتوکلاو شده را به نام خود ثبت کرد. سپس، با یک کارخانه مصالح ساختمانی برای تولید انبوه بتن خود قرارداد بست.

از سال ۱۹۳۵ میلادی (۱۳۱۴ شمسی) به بعد، بتن محبوبیت زیادی در صنعت ساختمان‌سازی سوئد پیدا کرد. بلافاصله بعد از جنگ جهانی دوم، این ماده به یکی از مهم‌ترین مصالح ساختمانی تبدیل شد. تکنولوژی و فرآیند تولید بتن، از کشور سوئد به دیگر کشور انتقال یافت. این کشور، امتیاز تولید بتن سبک را به کشورهای نروژ، آلمان، انگلیس، آمریکا، اسپانیا، لهستان، کانادا، بلژیک و ژاپن فروخت. بعدها و در دهه ۱۹۵۰ تا دهه ۱۹۶۰ میلادی (دهه ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۰ شمسی)، بتن‌های سبک، توسعه قابل توجهی پیدا کردند.

انواع بتن سبک چه هستند ؟

معیارهای مختلفی برای تقسیم‌بندی انواع بتن‌ها وجود دارد. بتن‌های سبک، معمولا بر اساس ترکیب (مخصوصا سنگدانه‌ها) و مقاومت فشاری به انواع زیر تقسیم می‌شوند:

انواع بتن سبک بر اساس ترکیب

بتن با سنگدانه سبک
(بتن هوادار)
بتن بدون ریزدانه
انواع بتن سبک بر اساس مقاومت
بتن با مقاومت پایین
بتن با مقاومت متوسط
بتن با مقاومت بالا (بتن سبک سازه‌ای)
بتن با سنگدانه های سبک
ساختمان‌سازان بریتانیایی در اوایل دهه ۱۹۵۰ میلادی (اوایل دهه ۱۳۳۰ شمسی)، از بلوک‌های بتنی سبک، به عنوان المان‌های باربر در داخل دیوارهای دوجداره استفاده می‌کردند. در این دوران، نوع جدیدی از سنگدانه‌های سبک مصنوعی (LWA) توسعه یافتند که امکان تولید بتن سبک با مقاومت بالا را فراهم کردند. این نوع بتن، با عنوان «بتن با سنگدانه سبک» (Lightweight Aggregate Concrete) شناخته می‌شوند. به دلیل مقاومت بالا، بتن با سنگدانه سبک را می‌توان در ساخت المان‌های سازه‌های به کار برد.

بتن با سنگدانه سبک، در بخش‌هایی از سازه استفاده می‌شود که نیاز به کاهش وزن یا کاهش هزینه اجرایی دارند. از سنگدانه‌های سبک مورد استفاده در این نوع بتنمی‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

پوکه معدنی: مناسب برای سقف دال بتنی مسلح، مخصوصا سقف سازه‌های صنعتی
سرباره اسفنجی: از اولین سنگدانه‌های مناسب برای تولید بتن مسلح سبک
شیل و رس منبسط شونده: مناسب برای دستیابی به مقاومت بالا در بتن پیش‌تنیده
خاکستر بادی تف‌جوشی: مناسب برای کاربری‌های سازه‌ای مختلف (با نام تجاری سنگدانه لایتگ)
کانی پرلیت و ورمیکولیت نیز از شناخته شده‌ترین سنگدانه‌های سبک قابل استفاده در ترکیب بتن‌های سبک هستند. البته به‌کارگیری بیش از حد این سنگدانه‌ها، مقاومت بتن را کاهش می‌دهد و کاربرد سازه‌ای آن را از بین می‌برد.

چیست ؟

«بتن گازی» (Aerated Concrete)، پایین‌ترین چگالی، هدایت حرارتی و استحکام را در میان انواع بتن‌های سبک دارد. این نوع بتن را می‌توان مانند چوب، برش داد و روی آن را میخکوبی یا پیچ‌گذاری کرد. البته، بتن گازی برخلاف چوب، آتش نمی‌گیرد. در بتن‌ریزی برجا، معمولا از فوم‌های پایدار یا حباب‌سازها برای ایجاد هوا در ترکیب این بتن استفاده می‌شود. فرآیند ایجاد هوا در بتن گازی از پیش‌ساخته، با اضافه کردن حدود ۰/۲ درصد وزنی پودر آلومینیوم به مخلوط انجام می‌گیرد.

بتن بدون ریزدانه چیست ؟

«بتن بدون ریزدانه» (No-Fine Concrete)، از ترکیب آب، سیمان و سنگدانه‌های درشت (با ابعاد ۹ تا ۱۹ میلی‌متر) تشکیل می‌شود. در ساخت این نوع بتن، حداقل ۹۵ درصد از سنگدانه‌ها باید از الک ۲۰ میلی‌متری و حداکثر ۱۰ درصد از آن‌ها باید از الک ۱۰ میلی‌متری عبور کنند. به علاوه، هیچ سنگدانه‌ای نباید از الک ۵ میلی‌متری عبور کرده باشد. در بتن ریزدانه، معمولا سنگدانه با «دانه‌بندی گسسته» (Gap Graded) مورد استفاده قرار می‌گیرد. دلیل این کار، جلوگیری از اتصال حفره‌های داخلی به یکدیگر و تراکم است.
چگالی بتن سبک بدون ریزدانه بین ۷۰۰ تا ۱۹۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب قرار دارد. برای دستیابی به چگالی‌های پایین، از سنگدانه‌های سبک استفاده می‌شود. به منظور دستیابی به چگالی‌های بالاتر نیز سنگدانه‌های معمولی مورد استفاده قرار می‌گیرند. بازه مقاومتی بتن‌های بدون ریزدانه بین ۴ تا ۱۴ مگاپاسکال است. با وجود پایین بودن این مقاومت، نسبت آن به بار مرده به اندازه‌ای است که بتن سبک بدون ریزدانه را برای ساختمان‌های بلند تا ۲۰ طبقه مناسب می‌کند.

بتن سبک بدون ریزدانه، معمولا برای ساخت دیوارهای داخلی باربر/غیرباربر و پر کردن کف به کار گرفته می‌شود. این بتن در اجرای لایه نمگیر، سازه‌های موقت، دیوارهای خارجی باربر/غیرباربر و شمشه‌کاری بام نیز کاربرد دارد. اجرای بتن بدون ریزدانه، تقریبا در تمام موارد به صورت برجا است. میزان جمع‌شدگی ناشی از خشک‌شدگی و جداشدگی سنگدانه‌ها در این نوع بتن سبک پایین است. با این وجود، استفاده از تجهیزات تراکم ارتعاشی در آن مجاز نیست. تراکم بتن سبک بدون ریزدانه توسط میله انجام می‌گیرد.

بتن سبک با مقاومت پایین چیست ؟

بتن‌های سبک با حداکثر چگالی ۸۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب، در گروه «بتن با چگالی پایین» (Low Density Concrete) قرار می‌گیرند. البته به ندرت، چگالی این نوع بتن‌ها، از ۸۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب نیز عبور می‌کند. مقاومت بتن‌های سبک با چگالی پایین، معمولا بین ۰/۷ تا ۷ مگاپاسکال است. این نوع بتن‌ها با عنوان «بتن با مقاومت پایین» (Low Strength Concrete) نیز شناخته می‌شوند. چگالی و مقاومت پایین این بتن‌ها، کاربری اصلی آن‌ها را محدود به عایق‌های صوتی و حرارتی می‌کند.

بتن سبک با مقاومت متوسط چیست ؟

در تقسیم‌بندی انواع بتن سبک، به بتنی که چگالی آن بین ۸۰۰ تا ۱۳۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب و مقاومت فشاری آن بین ۷ تا ۱۷ مگاپاسکال قرار داشته باشد، «بتن با چگالی متوسط» (Moderate Density Concrete) یا «بتن با مقاومت متوسط» (Moderate Strength Concrete) می‌گویند. این نوع بتن، در برخی از موارد برای کاربری‌های سازه‌ای و در برخی از موارد برای کاربری‌های غیرسازه‌ای به کار گرفته می‌شوند. گاهی اوقات، بتن با مقاومت متوسط به عنوان مواد پرکننده فضاهای خالی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بتن سبک با مقاومت بالا چیست ؟

در تقسیم‌بندی بتن‌های سبک، بتن دارای چگالی ۱۳۵۰ تا ۱۹۲۰ کیلوگرم بر متر مکعب و حداقل مقاومت فشاری ۱۷ مگاپاسکال، به عنوان «بتن با مقاومت بالا» (High Strength Concrete) یا «بتن سازه‌ای» (Structural Concrete) شناخته می‌شود. مقاومت فشاری اغلب بتن‌های سازه‌ای سبک، بیشتر از ۳۴ مگاپاسکال است. به دلیل چگالی بالای این بتن نسبت به دیگر انواع بتن سبک، خاصیت عایق حرارتی پایین‌تری دارد. بتن سبک سازه‌ای، از سنگدانه‌های حاوی شیل، رس، اسلیت، سرباره و خاکستر بادی ساخته می‌شود.

ادامه دارد....

دیدگاه‌ها

ارسال دیدگاه